SACRÉ CUISINE

OVER ETEN EN CHRISTELIJKE FEESTEN

 

 

 

Carnaval - Vastenavond

 

Vastenavond is formeel gesproken de dins(dag) voor as-woensdag (het begin van de vastentijd voor Pasen).  Het betekent gewoon: de avond vóór de vasten. Carnaval benoemt hetzelfde feest, maar dan de hele drie dagen dat het feest thans wordt gevierd van zondag tot en met dinsdag. In Louisiana staat het carnavalsfeest bekend als Mardi-gras, ofwel vette dinsdag. Deze dag is immers de laatste dag dat metn nog 'vet' mag eten, voordat de vastenperiode ingaat. 

 

De katholieke kerk hanteerde aansluitend aan vastenavond 40 dagen (zondagen niet incluis) waarop men in voorbereiding op het Paasfeest een periode van soberheid en bezinning in acht nam. De Orthodoxe kerken hanteren deze periode ook, maar dan inclusief de zondagen. Formeel eet men gedurende deze periode geen vlees, maar ook geen dierlijke producten als eieren, melk, room, boter en kaas.

 

Carnaval is een feest waarop uitbundig wordt gegeten en gedronken en waar tijdelijk op rituele wijze de macht van de autoriteiten wordt overgedragen aan het 'gewone volk'. De zot of de nar, in de verschijning van Prins Carnaval, wordt even de baas. Men kan zich anders voordoen dan men in het dagelijks leven is. Dat is de rol van de maskers, die vaak tijdens carnaval worden gedragen.

 

Over de oorsprong van het feest is men niet eenduidig.  Al in Babylonië, bij de oude Egyptenaren, Grieken, Romeinen en Germanen bestonden feesten waarin tijdelijk de sociale rollen werden omgedraaid. In voorchristelijke tradities werd tegen het einde van de winter Koning winter symbolisch verdreven, zodat de vruchtbaarheid weer terug zou keren. Hiervan getuige nog het rituele verbranden, verdrinken of begraven van carnavalsmascottes om dinsdag rond middernacht en in Rusland wordt nog altijd vlak voorafgaand aan de vasten een strooien heks, die de winter symboliseert, met een pannekoek en een koekenpan in de hand, verbrand.

 

Er wordt verder beweerd dat de katholieke kerk deze rites in de kerkelijke jaarkalender zou hebben gepast om de overgang naar de vastentijd te vergemakkelijken: immers berouw komt altijd na de zonde. Het is eenvoudiger om te vasten als men voorafgaand losbandig heeft geleefd.

 

De protestanten hebben tijdens de reformatie afstand genomen van het vieren van carnaval. Het feest bleef dan ook in Nederland een katholiek feest dat vooral in Noord-Brabant en Limburg gevierd bleef.  Sinds de jaren '60 echter kwam er boven de grote rivieren ook interesse voor dit feest en schoten carnavalsverenigingen her en der uit de grond.

 

In Engeland - waar men overwegens Anglicaans is - viert men geen caranval, maar wel vastenavond, Shrove Tuesday. Deze dag staat ook bekend als Pancake day.  Op deze dag wordt overal in Engeland pannekoeken gegeten met citroensap en poedersuiker. Ook worden overal pannekoekraces gehouden, een gebruik dat volgens de overlevering in 1445 in het plaatsje Olney is ontstaan. De pannekoekn werden in de kerk gezegend en een vrouw uit Olney die te laat was, kwam met pannekoek nog in de hete pan, zó de kerk in rennen.  Huisvrouwen uit Olney dienen die dag, met schort en hoofddeksel, om 11.55 vanaf het marktplein, een pannekoek in een hete koekenpan zo snel mogelijk de kerk in te krijgen, waarbij de pannekoek ook nog eens drie keer omgegooid dient te worden. Degene die het eerste bij de klokkenluider van de kerk is en hem gezoend heeft, is de winnaar.

 

Ook in Rusland spelen pannekoeken (de blini) een belangrijke rol. De week voor de vasten wordt daar Maslenitsa ofwel boterweek genoemd. Volgens de voorschriften van de orthodoxe kerk mag er die week al geen vlees meer worden gegeten. Men leeft zich dan ook uit op boter, room en eieren.  De hele week eet men boekweitpannekoekjes (blini) gevuld met de meest heerlijke vullingen. De bekendste en meest exclusieve vulling is natuurlijk caviaar.

 

 

 

De ronde pannekoek staat symbool voor de terugkerende zon. In sommige streken in Engeland, is de eerste pannekoeke voor de kippen, om zo hun vruchtbaarheid te verzekeren.  In andere streken meent men dat de eerste drie pannekoeken heilig zijn, Ze worden besprenkeld met zout en voorzien van een kruis om zo bewaard om het kwaad af te weren.