SACRÉ CUISINE

OVER ETEN EN CHRISTELIJKE FEESTEN

 

 

HALLOWEEN - 31 oktober

Wat is Halloween?

 

Hoewel de meeste mensen Halloween beschouwen als een heidens feest (met misschien wel bijkomstige negatieve associaties) is het wel degelijk - ook - een christelijk feest. Het betekent dat ook niets anders dan 'allerheiligenavond', oftewel: de avond vóór Allerheiligen (1 november).

 

Voor-christelijke wortels

Natuurlijk werd ook vóór de komst van het Christendom deze dag als bijzonder beschouwd. Het jaar was als in taartpunten opgedeeld in 8 feestdagen, waarbij het belangrijkste feest de terugkeer van het licht was (de winterzonnewende). Precies tussen de winterzonnewende en de hersftequinox vierde men het laatste feest van het jaar. Alle oogst was inmiddels binnen en daarvoor moest worden bedankt. Zo vierden de Romeinen op die dag de Pomonalis, ofwel de feesten gewijd aan de godin Pomona, de godin van de oogst.

 

Samhain

De Kelten vierden op die dag Samhain, wat waarschijnlijk 'einde van de zomer' betekende (de Kelten kenden alleen winter en zomer). De laatste geoogste schoven graan werden ritueel verbrand en verstrooid over de aarde bij wijze van gebed om een goede oogst voor het volgende jaar. Het vee dat niet sterk genoeg werd geacht om de winter goed te doorstaan werd geslacht en het was een feest waarin de doden werden vereerd. Volgens de Keltische mythologie keerden de zielen van de doden op deze dag terug naar de aarde. Dat kon goed zijn, maar ook slecht. Kwade geesten werden daarom op een afstand gehouden met vuren. Deze vuren werden buiten gebrand en in uitgeholde rapen gemaakt, zodat het vuur kon blijven branden, zonder door de wind te worden gedoofd. Ook werd (lievelings)voedsel voor de overleden zielen buiten klaar gezet in de hoop op deze wijze de zielen gunstig te stemmen. Verder werden er voorspellingen gedaan door mensen die in contact met de overledenen stonden. Eén manier van divinatie geschiedde door appels te 'lezen'. Een appel werd dwars door gesneden en aan het aantal pitten en de ligging kon men tal van zaken voorspellen. Tot op heden wordt er in met name Groot Brittannië met Halloween appel-gehapt. Appels worden in een teil met water gelegd en kinderen moeten proberen met de handen op de rug een appel uit te teil te happen. 

 

Allerheiligen en Allerzielen

Met de komst van het Christendom en de daarmee gepaard gaande Christenvervolgingen, kwam er behoefte om de martelaren te gedenken. Aanvankelijk gebeurde dat nog op verschillede data. In Syrië op de vrijdag voor Pasen, in andere steden de zondag na Pinksteren. In de 7e eeuw werd die viering gecentraliseerd op 13 mei, de dag van de kerstening van het Pantheon in Rome. Op 13 mei 610 werd deze Romeinse tempel die oorspronkelijk gewijd was aan alle (Romeinse) goden door de toenmalige paus Bonifatius IVe gewijd aan Maria en alle martelaren.

 

Waarschijnlijk onder invloed van Ierse kerkleiders, werd dit feest in de 9e eeuw door paus Gregorius IVe verplaatst naar 1 november, om zo de viering van Samhain te kerstenen. Kort daarop kwam er nog een dag bij - 2 november - waarop de mensen hun eigen overleden familieleden gingen herdenken.

Maar zoals zo vaak, gebruiken blijken hardnekkig en de avond vóór Allerheiligen bleef men de oude tradities trouw. Want terwijl de kerk stelde, dat we voor de overleden zielen moesten bidden om hun weg naar het hiernamaals te bespoedigen, gingen de Kelten er juist van uit, dat de zielen contact zochten met de levenden en hén konden helpen (of kwellen).

 

Opmerkelijk genoeg zijn er ook in andere Katholieke landen rondom Allerzielen en Allerheiligen gebruiken die zich afspelen rond het uitgangspunt dat de overleden zielen contact met ze zoeken. 

 

Halloween anno nu

Hoe komen we dan nu aan de uitgeholde pompoen, de 'trick-or-treat' en het griezel-element?

Veel Ieren zijn in de loop der eeuwen naar de Verenigde Staten geëmigreerd en hebben daar hun viering voortgezet. Maar in plaats van Rapen, trof men daar rond deze tijd pompoenen aan. Die is men gaan gebruiken en ze voldeden zelfs beter dan rapen.

 

Er zijn meerdere theoriën over het ontstaan van de 'trick-or treat' (kinderen die in enge kostuums langs de deuren gaan en een snoepje vragen of anders de bewoners proberen angst aan te jagen). Eén theorie is, dat de kinderen de zielen vertegenwoordigen die die nacht óf goed gestemd zijn (als ze hun lievelingseten hebben gekregen) of angst kunnen aanjagen. 

Een andere theorie is dat deze activiteit is afgeleid van het middeleeuwse gebruik om met allerzielen ziele-broodjes uit te delen, met als tegenprestatie dat er dan door de ontvanger werd gebeden voor een overledene.

 

De enge kostuums zijn een bijproduct van de 'trick-or-treat'. Immers: je jaagt meer angst aan in een eng kostuum, dan in je zondagse pak.

 

Opmerkelijk is wel de toevlucht die dit feest (want dat is het geworden) heeft gekregen in de Verendigde Staten. Misschien omdat het mens eigen is om bepaalde angsten onder ogen te willen zien en te proberen te bedwingen. Maar ongetwijfeld hebben diverse films over Halloween hier ook aan bijgedragen en tenslotte hebben de winkeliers daar handig op ingespeeld.

 

Sinds een aantal jaren trekt dit feest - mede omdat wij dankzij de televisie deelgenoot worden van deze vieringen- over naar Europa en wordt het in diverse landen door veel mensen gevierd.

 

Geïnspireerd geraakt? Klik hier voor halloweenrecepten.